जिल्लाको परिचय
2076-05-12
2076-05-12
तनहुँ जिल्ला नेपालको पूर्व पश्चिम लम्बाईको दृष्टिकोणबाट मध्यभागमा रहेको गण्डकी प्रदेशमा पर्ने पहाडी जिल्ला हो । मादी, सेती, मर्स्याङदी र काली गण्डकी किनारका मलिला फाँटहरु, समतल भुभाग देखि छिम्केश्वरी, मिर्लुङकोट र तनहुँसुर जस्ता अग्ला पहाडी भू-भागहरु समेत यसमा पर्दछन । मादी र सेती नदीको संगम किनारमा रहेको सदरमुकाम दमौली बजार नजिक हिन्दु धर्मका मुख्य धर्मशास्त्रहरु वेद र पुराणका लेखक वेदव्यासको जन्मस्थल र ऋषि पराशरको कार्यस्थल रहेको विश्वास गरिन्छ । त्यस्तै नेपाली भाषाका आदिकवि भानुभक्त आचार्यको जन्म स्थल चुँदीरम्घा समेत यसै जिल्लामा पर्दछ ।
मुग्लिन देखि कोत्रे सम्मकरिब ७२ कि.मि. पृथ्वी राजमार्गको खण्ड यसै जिल्लामा रहेको छ । जिल्लाको सबै स्थानीय तहमा पक्की तथा कच्ची मोटरबाटो पुगेको छ । पहाडी जिल्ला भए पनि यातायात, सञ्चार र शिक्षाको दृष्टिकोणबाट जिल्ला सुगम मानिन्छ ।
- भौगोलिक अवस्था:
विश्व मानचित्रमा तनहुँ जिल्ला ८४ डिग्री १४ मिनेट ६०.०० सेकेण्ड पूर्वी देशान्तर र २७ डिग्री ५४ मिनेट ५९.९९ सेकेण्ड उत्तरी अक्षांश बीचमा अवस्थित छ । जिल्लाको पूर्वमा गोरखा र चितवन, दक्षिणमा चितवन, पुर्वी नवलपरासी र पाल्पा, पश्चिममा स्याङजा र कास्की तथा उत्तरमा कास्की र लमजुङ जिल्ला पर्दछन । क्षेत्रफल १५६४ वर्ग कि.मि रहेको यस जिल्ला समुन्द्र सतहबाट १८७ मि. देखि २१३४ (छिम्केश्वरी डाँडा) सम्मको उचाईमा रहेको छ ।
जिल्ला सदरमुकाम दमौली ३७० मि. को उचाईमा रहेको छ । जिल्लाका कतिपय स्थानहरुमा अधिकतम तापक्रम ४१ डिग्री सेल्सियस सम्म पुग्ने र न्यूनतम तापक्रम ३ डिग्री सेल्सियस सम्म हुने गरेको पाईन्छ ।
- प्रशासनिक विभाजन:
जिल्लामा जम्मा १० वटा स्थानीय तह रहेका छन् । तीनका नाम र वडा संख्या तपशिल बमोजिम छन् ।
|
क्र.सं. |
स्थानीय तह |
वडा संख्या |
कैफियत |
|
१ |
व्यास नगरपालिका |
१४ |
|
|
२ |
भानु नगरपालिका |
१३ |
|
|
३ |
भिमाद नगरपालिका |
९ |
|
|
४ |
शुक्लागण्डकी नगरपालिका |
१२ |
|
|
५ |
म्याग्दे गाउँपालिका |
७ |
|
|
६ |
बन्दिपुर गाउँपालिका |
६ |
|
|
७ |
आँबुखैरेनी गाउँपालिका |
६ |
|
|
८ |
देवघाट गाउँपालिका |
५ |
|
|
९ |
ऋषिङ गाउँपालिका |
८ |
|
|
१० |
घिरिङ गाउँपालिका |
५ |
|
|
जम्मा |
८५ |
|
|
प्रतिनिधी सभा निर्वाचन क्षेत्र २ वटा रहेका यस जिल्लामा प्रदेश सभा निर्वाचन क्षेत्र ४ वटा रहेका छन् । जिल्लाको जनसंख्या वि.सं. २०७८ को जनगणना अनुसार ३,२१,१५३ रहेको छ । जसमध्ये १,५०,०९४ (४६.७४%) पुरुष र १,७१,०५९ (५३.२६%) महिला रहेका छन ।
ग. महत्वपूर्ण धार्मिक र पर्यटकिय स्थलहरु र सदरमुकामबाट दुरी:
- व्यास पराशर क्षेत्र:- सदरमुकाम दमौलीबाट १ कि.मि.
- बन्दिपुर:- सदरमुकामबाट २५ कि.मि.
- ढोरबाराही मन्दिर:- सदरमुकामबाट ३१ कि.मि.
- छाब्दी बाराही मन्दिर:- सदरमुकामबाट ७ कि.मि.
- देवदघाट धाम:- सदरमुकामबाट ८० कि.मि.
- भानुभक्तको जन्म स्थल चुँदिरम्घा:- सदरमुकामबाट २५ कि.मि.